«کمک به محرومان چرا؟»

رفع فواصل اجتماعي بر اثر انفاق

بيچارگي و تهيدستي از يک طرف، و تراکم ثروت و دارايي از طرف ديگر باعث شده جوامع مختلف بشري دوقطبي شوند؛ قطبي ثروتمند و قطبي مستمند. هر مکتبي براي رفع اين معضل شديد اجتماعي چاره‏اي انديشيده است. اسلام راه‏حل‏هايي جامع و کامل به کار گرفته که اگر يک جامعه اين راهکارها را به کار بندد، به طور قطع بر اين مُعضل فائق آمده، طعم شيرين آن را با رفع فواصل اجتماعي و نزديک شدن سطح زندگي افراد به هم خواهد چشيد. اسلام صلاح کار را در انفاق، تحريم و ممنوعيت رباخواري، وضع ماليات‏هاي اسلامي و به کارگيري اموري چون وقف و قرض‏الحسنه دانسته است.
انفاق موجب فراواني
قرآن انفاق را مانند بذري دانسته که هفت خوشه مي‏روياند که در هر خوشه آن صددانه هست؛ يعني همان‏طور که هر دانه بذر بر اثر واقع شدن در زمينِ مناسب به هفتصد دانه تبديل مي‏شود، مال نيز با انفاق، رشد و فزوني مي‏يابد؛ در حالي که تصور برخي، خلاف اين است، ايشان تصور مي‏کند با انفاق چيزي از انفاق کننده کم مي‏شود و بر ديگري افزوده مي‏شود
جايگزيني انفاق در قرآن
به ظاهر با انفاق چيزي از انفاق کننده کم مي‏شود، ولي در حقيقت چنين نيست. قرآن بشارت مي‏دهد که «هرچيزي انفاق کنيد، چيزي جانشين مي‏شود». ممکن است مالي که انسان براي خود نگه مي‏دارد، بر اثر عوامل طبيعي و غير طبيعي از بين رود، ولي مالي که در راه خدا بخشيده، در واقع در محل اَمني به امانت گذاشته که هيچ عامل طبيعي و غير طبيعي نمي‏تواند آن را تهديد کند.
بالندگي انفاق در روايات
طبق بيان پيامبر اکرم(ص) فرشته‏اي هر روز ندا مي‏دهد: «خداوندا، به انفاق دهندگان، عوض بده» و فرشته‏اي نيز ندا مي‏دهد: «خداوندا مال بخيلان را نابود کن».
انفاق در نزد خدا
خداوند به انفاقِ انفاق کننده توجه دارد و از آن (پنهان و آشکار) خبر دارد و به همين دليل انسان‏هاي آگاه، انفاق را مايه تقرب به خداوند مي‏دانند و با آن به سوي خدا گام بر مي‏دارند؛ چرا که مي‏دانند هر انفاقي که براي خدا باشد، هر چند ناچيز و کوچک، نزد خداوند ثبت مي‏شود.
صدقه موجب نزول روزي
پيامبر گرامي اسلام(ص) صدقه را از راه‏هاي جلب روزي و نزول رزق دانسته است.
چند فايده ديگر براي صدقه
صدقه، فقر را از بين مي‏برد؛ عمر را زياد مي‏کند؛ مرگ بد را دفع مي‏نمايد، حساب قيامت را آسان مي‏کند؛ موجب آبادي و رونق خانه مي‏شود؛ موجب اداي قرض مي‏شود؛ ناراحتي‏هاي روحي را زائل مي‏کند؛ جان انسان را از گزند و آفات و مال او را از تصرف اشرار حفظ مي‏کند؛ قضاي الهي را برطرف مي‏کند؛ و از همه مهم‏تر، پاداش اُخروي دارد.
بهترين صدقه در روايات
از روايات چنين فهميده مي‏شود که بهترين صدقه، انفاق به ارحام و خويشاوندان است؛ چرا که انفاق و صدقه به مستمندانِ بيگانه فقط صدقه است، ولي به مستمندان خويشاوند علاوه بر انفاق، صله رحم نيز مي‏باشد و بي‏شک چنين انفاقي دو سود دارد: يکي سود و فايده انفاق و ديگري فوايد صله رحم. به همين سبب است که پيامبر بزرگوار اسلام فرموده‏اند: «در جايي که خويشاوندان محتاج باشند، صدقه به غير پذيرفته نيست». در واقع اين امر اهميت و اولويت صدقه و انفاق را به خويشاوندان ثابت مي‏کند.
انواع انفاق
انفاق از جمله اموري است که هم مي‏تواند پنهاني صورت گيرد و هم آشکار. بي‏شک انفاقي که پنهاني صورت گيرد، پسنديده‏تر از انفاق علني است؛ چرا که با پوشيده نگهداشتن انفاق از آفات آن جلوگيري مي‏شود. آفاتي هستند که مي‏توانند انفاق را از جرگه خوبي‏ها خارج و به ورطه بدي‏ها داخل کنند
آفتي از آفات انفاق
آفات انفاق بيشتر در انفاق‏هاي علني روي مي‏دهد. مهم‏ترين آفتي که ممکن است دامن انفاق را بيالايد، ريا است. ريا چنانکه هر عمل عبادي را ضايع مي‏کند، انفاق را نيز تباه مي‏سازد. با ريا نه تنها انفاق جنبه مثبتي ندارد، بلکه فوائد و آثاري که بر انفاق مترتب است همگي تباه مي‏شود. قرآن به اين آفت توجه کرده و آن را نتيجه بي‏اعتقادي به روز رستاخيز دانسته است.
منت‏گذاري در انفاق
يکي از آفات انفاق، اذيت و آزار و منت‏گذاري است که ممکن است انفاق کننده را به ورطه سقوط بکشاند و عملش را تباه کند. قرآن مؤمنان را از اين کار بيم داده است: «اي کساني که ايمان آورده‏ايد، انفاق و بخشش‏هاي خود را با منت نهادت وآزار رساندن، باطل نسازيد».
نکته شايان توجه اين است که قرآن چنين شخصي را به رياکاري که به روز رستاخيز ايمان ندارد، تشبيه کرده است.
انفاق، داد و ستد با خداوند
چون در انفاق و صدقه، در واقع طرف گيرنده خداست واين معامله بين بنده و خداوند صورت مي‏گيرد، پس شايسته است که انسان در اين معامله بهترين چيزها را بدهد، تا بهترين عوض را بستاند. انفاق داد و ستد با خداست و در دادو ستد چون متناسب با شي‏ء داده شده، ستانده مي‏شود، پس شايسته است که انفاق کننده بهترين‏ها را بدهد تا بهترين‏ها را بستاند. قرآن به اين داد وستد بين خالق و مخلوق اشاره مي‏کند و انفاق را قرض دادن به خداوند مي‏داند. همچنين در آيه ديگر رسيدن به نيکي و کمال را به انفاق دوست داشتني‏ها مشروط کرده است.
انفاق از مال حلال
بي‏شک چون در داد و ستدي که نام انفاق دارد، گيرنده خداوند است جز مال حلال پذيرفته نيست. قرآن به اين مهم اشاره و مؤمنان را به انفاق از اموال حلال امر کرده و از بخشش اموال ناپاک که از راه‏هاي نامشروع مانند ربا و رشوه به دست آمده، منع فرموده است
انفاق از نگاه رحماني و از ديدگاه شيطاني
از آنجا که شيطان نيروي بازدارنده از انفاق است، انسان را مي‏ترساند و عاقبت انفاق را فقر معرفي مي‏کند، چيزي که هر انساني فطرتا از آن گريزان است. از طرف ديگر خداوند عاقبت و نتيجه انفاق را مغفرت و فضل و بخشش وسيع خود مي‏داند حال اگر انسان گوش خود را به زمزمه شيطان عادت داده باشد، صداي شيطان را مي‏شنود که او را از عاقبت دروغين انفاق، يعني فقر و بدبختي، بيم مي‏دهد؛ ولي اگر انسان گوشش را با نداي ملکوتي همراه سازد و از تعاليم الهي درس گيرد، طبيعتا نداي رحماني را مي‏شنود وبا تمام وجود از بهترين اموال خود مي‏بخشد و از اين بخشش لذت مي‏برد؛ چرا که نتيجه شيرين و زيباي آن را در چندقدمي خود مي‏بيند.
آداب انفاق
هر عبادتي آدابي دارد که با رعايت آن آداب، عبادت به حد کمال مي‏رسد. انفاق نيز که عبادتي بزرگ و راهي از راه‏هاي اتصال به درياي بي‏کران رحمت خداوندي است، آدابي خاص دارد که با رعايت آن آداب، انفاق به حد کمال خود مي‏رسد. از جمله اين آداب عبارتند از: 1. انفاق قبل از درخواست نيازمند؛ 2. فروتني به هنگام انفاق کردن؛ 3. انفاق در اوقاتي که فضيلت خاص دارند مثل اعياد اسلامي و ماه مبارک رمضان؛ 4. انفاق پنهاني (البته پرداخت صدقات و انفاق‏هاي واجب، به صورت آشکار بهتر است از پرداخت مخفيانه)؛ 5. خودداري از منت‏گذاري؛ 6. انفاق باعث شرمساري گيرنده نشود؛ 7. انفاق از بهترين‏ها؛ 8. انفاق خود را، هرچند بزرگ و مهم، کوچک و ناچيز شماريد؛ 9. ترتيب فضيلت انفاق را رعايت نماييد (از خويشاوند نزديک شروع کنيد).
انفاق حضرت علي(ع)
علي(ع) با کار طاقت‏فرسا و حفر چاه و ايجاد باغ و مزارع، و فروش محصولات آن، به فقرا و مستمندان کمک مي‏کرد. او که در عبادت مانندي نداشت در آفتاب طاقت‏فرساي تابستان به کشت و زرع مي‏پرداخت و در آخر، بهره‏اي که نصيبش مي‏شد، بين فقرا تقسيم مي‏کرد. او روزها تلاش مي‏کرد تا شب‏هنگام يتيمي گرسنه نخوابد و مادري اندوهناک نباشد و پدري شرمسار نگردد. مي‏دانيم که سوره انسان در شأن آن حضرت و خانواده‏اش وارد شده است. چنانکه مشهور است او بهترين انگشترش را درحال رکوع به مستمندي بخشيد و طبق بيان حضرت زهرا(س) او هيچ‏گاه خوردني در منزل باقي نمي‏گذاشت و همه را مي‏بخشيد.
يتيم‏نوازي علي(ع)
از جمله کارهاي علي(ع) يتيم‏نوازي آن حضرت است او همچون پدري مهربان کودکان بي‏سرپرست را نوازش مي‏کرد و مايحتاج آنها را فراهم مي‏ساخت و با لذت و شادکامي در اختيار آنها مي‏گذاشت. تاريخ مفتخر است که گوشه‏اي از انفاق‏ها، بخشش‏ها و ايثارهاي علي(ع) را در خود جاي داده است. علي(ع) هيچ‏گاه از تهيه مسکن براي بي‏سرپناهان و تدارک ازدواج براي جوانان غافل نبوده است. دوست و دشمن اين حالات را بيان داشته‏اند و آن را سينه به سينه نقل نموده‏اند. بقيه ائمه نيز از پدر بزرگوار خود درس گرفته‏اند.